Κούβα: Η Αβάνα απομακρύνεται δειλά από τον κομμουνισμό, αλλά η σταθερότητα φαντάζει μακρινή – Ουρές έξω από τις τράπεζες

Lead: Στην Αβάνα, η αυγή βρίσκει εκατοντάδες πολίτες να σχηματίζουν ουρές έξω από τραπεζικά καταστήματα, αναζητώντας μετρητά που λιγοστεύουν. Ένας 72χρονος συνταξιούχος, ο Βίκτορ Ροντρίγκες, ξεκίνησε πριν από την ανατολή του ηλίου από το σπίτι του, διανύοντας χιλιόμετρα, για να εξασφαλίσει μια θέση στην ουρά. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο την οικονομική δυσπραγία που μαστίζει το νησί, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί δειλά βήματα προς την ελεύθερη αγορά, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον κεντρικό σχεδιασμό.

Η Κούβα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, οι αρχές έχουν ανοίξει την πόρτα σε μικρές ιδιωτικές επιχειρήσεις και έχουν νομιμοποιήσει ορισμένες μορφές αυτοαπασχόλησης, σε μια προσπάθεια να τονώσουν την παραγωγικότητα και να προσελκύσουν ξένα κεφάλαια. Από την άλλη, ο κρατικός έλεγχος στα βασικά αγαθά και οι περιορισμοί στις συναλλαγές σε ξένο νόμισμα παραμένουν, δημιουργώντας ένα υβριδικό μοντέλο που αποτυγχάνει να παράξει σταθερότητα. Οι ουρές στις τράπεζες δεν είναι απλώς σύμπτωμα έλλειψης ρευστότητας· είναι η ορατή κορυφή ενός παγόβουνου διαρθρωτικών ανισορροπιών: πληθωρισμός, ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων, και μια μαύρη αγορά που ανθεί. Οι μεταρρυθμίσεις, όπως η άρση της απαγόρευσης στις ιδιωτικές επιχειρήσεις το 2021, εφαρμόστηκαν με δισταγμό και γραφειοκρατικά εμπόδια, με αποτέλεσμα να μην αποδώσουν τα αναμενόμενα. Παράλληλα, οι διεθνείς κυρώσεις και η πανδημία επιδείνωσαν την κατάσταση, ενώ η μείωση των αποστολών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα στέρησε από το νησί έναν ζωτικό οικονομικό πνεύμονα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι ουρές έξω από τις τράπεζες της Αβάνας αποτελούν καθημερινό φαινόμενο, με πολίτες να περιμένουν ώρες για να κάνουν αναλήψεις ή να πληρώσουν λογαριασμούς, ενώ τα ΑΤΜ συχνά είναι άδεια.
• Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε περιορισμένες μεταρρυθμίσεις, όπως η νομιμοποίηση μικρών ιδιωτικών επιχειρήσεων, αλλά ο κρατικός έλεγχος στην οικονομία παραμένει ασφυκτικός, αποθαρρύνοντας τις επενδύσεις.
• Η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξάνεται, με αυξανόμενες διαμαρτυρίες για τις ελλείψεις και τον πληθωρισμό, ενώ η μετανάστευση νέων προς τις ΗΠΑ έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Γιατί έχει σημασία: Η πορεία της Κούβας δεν αφορά μόνο το νησί. Αποτελεί ένα ζωντανό πείραμα για το πώς ένα σοσιαλιστικό καθεστώς διαχειρίζεται τη μετάβαση σε μια πιο ανοιχτή οικονομία χωρίς να χάσει τον έλεγχο. Αν η Αβάνα αποτύχει να σταθεροποιήσει την κατάσταση, οι συνέπειες θα είναι βαθιές: περαιτέρω φυγή πληθυσμού, ενίσχυση των αντιπολιτευτικών φωνών και πιθανή αποσταθεροποίηση στην ευρύτερη περιοχή. Αντίθετα, μια επιτυχημένη μετάβαση θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για άλλα κράτη που επιχειρούν παρόμοιες μεταρρυθμίσεις. Προς το παρόν, όμως, η σταθερότητα μοιάζει μακρινή όσο ποτέ.