Δούκας στο συνέδριο του «Β»: «Σχεδιάζουμε μια Αθήνα κλιματικά ανθεκτική και κοινωνικά προστατευτική»

Lead: Τη στρατηγική μετασχηματισμού της Αθήνας σε μια «πόλη-σφουγγάρι» παρουσίασε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, μιλώντας στο συνέδριο του «Βήματος» με τον διεθνούς φήμης καθηγητή Carlos Moreno. Η τοποθέτησή του δεν περιορίστηκε σε τεχνικά ζητήματα αστικής ανθεκτικότητας, αλλά έθεσε ένα ευρύτερο πλαίσιο: την περιβαλλοντική θωράκιση ως προϋπόθεση κοινωνικής προστασίας.

Η έννοια της «πόλης-σφουγγαριού» δεν είναι καινούργια στην παγκόσμια βιβλιογραφία της κλιματικής προσαρμογής. Περιγράφει αστικά συστήματα που απορροφούν, συγκρατούν και επαναχρησιμοποιούν το νερό της βροχής, μειώνοντας τις πλημμύρες και αξιοποιώντας κάθε σταγόνα σε μια εποχή αυξανόμενης λειψυδρίας. Ο Δούκας, ωστόσο, φαίνεται να διευρύνει τον ορισμό: μίλησε για μια Αθήνα που δεν θωρακίζεται μόνο απέναντι στην κλιματική κρίση, αλλά προστατεύει ταυτόχρονα τους πιο ευάλωτους κατοίκους της. Πρόκειται για μια σύνδεση που συχνά λείπει από τις συζητήσεις περί πράσινης μετάβασης, όπου οι τεχνικές λύσεις αποσπώνται από το κοινωνικό τους αποτύπωμα.

Η επιλογή συνομιλητή δεν είναι τυχαία. Ο Carlos Moreno, εμπνευστής της ιδέας της «πόλης των 15 λεπτών», έχει επικριθεί όσο και επαινεθεί για το όραμά του περί γειτονιάς όπου η εργασία, η εκπαίδευση και οι βασικές υπηρεσίες βρίσκονται σε κοντινή απόσταση με τα πόδια ή το ποδήλατο. Η σύζευξη αυτής της αντίληψης με την ελληνική πραγματικότητα θέτει ερωτήματα: Πόσο εφικτή είναι η αποκέντρωση υπηρεσιών σε μια πόλη με έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση και ελλιπή μέσα σταθερής τροχιάς; Και κυρίως, ποιος πληρώνει τη μετάβαση, όταν η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και οι υποδομές πρασίνου απαιτούν επενδύσεις που ξεπερνούν τους δημοτικούς προϋπολογισμούς;

Η απάντηση του δημάρχου, όπως διαφαίνεται από τη δημόσια τοποθέτησή του, επενδύει στην έννοια της «κοινωνικά προστατευτικής» μετάβασης. Αυτό σημαίνει ότι οι παρεμβάσεις δεν θα πρέπει να λειτουργήσουν ως μοχλός εξευγενισμού, εκτοπίζοντας τα πιο αδύναμα στρώματα από τις γειτονιές που αναβαθμίζονται. Είναι ένα λεπτό σημείο ισορροπίας: η βιώσιμη πόλη κινδυνεύει να γίνει προνόμιο λίγων, αν η πρόσβαση σε πράσινο, καθαρό αέρα και ανθεκτικές υποδομές κατανέμεται άνισα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η έννοια της «πόλης-σφουγγαριού» αφορά την απορρόφηση και επαναχρησιμοποίηση του νερού της βροχής, μειώνοντας πλημμύρες και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στην ξηρασία.
• Ο Carlos Moreno είναι ο εμπνευστής της «πόλης των 15 λεπτών», μοντέλου που προωθεί την τοπική πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.
• Ο Δούκας συνδέει την κλιματική προσαρμογή με την κοινωνική προστασία, θέτοντας το ζήτημα της δίκαιης κατανομής των ωφελειών της πράσινης μετάβασης.

Γιατί έχει σημασία: Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο την Αθήνα. Σε μια συγκυρία όπου οι πόλεις καλούνται να ανταποκριθούν ταυτόχρονα στην κλιματική κρίση και στην κοινωνική συνοχή, το ερώτημα είναι αν η βιωσιμότητα θα σχεδιαστεί με όρους δικαιοσύνης ή θα αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς. Η απάντηση που θα δοθεί στα επόμενα χρόνια θα καθορίσει το πρόσωπο της Αθήνας του 2040.