Νυρεμβέργη, 80 ή 91 χρόνια μετά | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Ογδόντα χρόνια μετά την έναρξη της δίκης της Νυρεμβέργης, η ιστορική μνήμη παραμένει πεδίο μάχης. Το ερώτημα όμως που επανέρχεται επίμονα δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά το παρόν: πόσα χρόνια χωρίζουν πραγματικά τη σημερινή Ευρώπη από τη νομική και ηθική τομή που σήμανε το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο;

Από την 20ή Νοεμβρίου 1945 έως την 1η Οκτωβρίου 1946, το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο, με δικαστές από τις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ένωση, τη Βρετανία και τη Γαλλία, δίκασε στη Νυρεμβέργη 22 από τους σημαντικότερους επιζώντες ηγέτες της ναζιστικής Γερμανίας. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ηγετικά στελέχη κράτους λογοδότησαν ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου για εγκλήματα κατά της ειρήνης, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η καινοτομία ήταν διπλή: νομική, με τη θεσμοθέτηση κατηγοριών που δεν υπήρχαν προηγουμένως, και συμβολική, με την αρχή ότι η κρατική κυριαρχία δεν αποτελεί ασπίδα για εγκλήματα.

Ωστόσο, η κληρονομιά της Νυρεμβέργης δεν είναι γραμμική. Η ίδια η δίκη αμφισβητήθηκε ως «δικαιοσύνη των νικητών», ενώ η Σοβιετική Ένωση συμμετείχε ως δικαστής παρά τις δικές της θηριωδίες. Τα επόμενα χρόνια, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης και τα ad hoc δικαστήρια για τη Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα επιχείρησαν να συνεχίσουν την παράδοση, με μικρότερη όμως αποτελεσματικότητα. Σήμερα, εγκλήματα πολέμου διαπράττονται στην Ουκρανία, τη Γάζα και το Σουδάν, ενώ οι μηχανισμοί διεθνούς δικαιοσύνης παραμένουν αργοί και πολιτικά εξαρτημένοι. Η συζήτηση για το αν η Νυρεμβέργη ολοκληρώθηκε ή παρέμεινε ημιτελής επιστρέφει με κάθε νέα σύγκρουση.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η δίκη της Νυρεμβέργης διήρκεσε σχεδόν ένα χρόνο και κατέληξε σε 12 θανατικές καταδίκες, επτά ποινές φυλάκισης και τρεις αθωώσεις.
• Καθιέρωσε για πρώτη φορά σε διεθνές επίπεδο τις έννοιες των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και της ατομικής ποινικής ευθύνης ηγετών.
• Οι αρχές της Νυρεμβέργης υιοθετήθηκαν το 1950 από τη Διεθνή Επιτροπή Δικαίου του ΟΗΕ, αποτελώντας θεμέλιο του σύγχρονου διεθνούς ποινικού δικαίου.

Γιατί έχει σημασία: Η Νυρεμβέργη δεν είναι απλώς επέτειος. Είναι υπενθύμιση ότι η ατιμωρησία δεν είναι φυσική κατάσταση, αλλά πολιτική επιλογή. Όσο η διεθνής κοινότητα διστάζει να εφαρμόσει όσα συμφώνησε στη Νυρεμβέργη, τόσο η απόσταση των 80 ή 91 ετών θα μετριέται όχι σε χρόνια, αλλά σε αποτυχημένες ευκαιρίες δικαιοσύνης.