Ιράν: Οι «πολιτικές κινήσεις» του ΔΟΑΕ θα ωθήσουν τις χώρες να αποχωρήσουν από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων

Lead: Η προειδοποίηση του Ιράν ότι οι «πολιτικές κινήσεις» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) θα μπορούσαν να ωθήσουν κράτη να αποχωρήσουν από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) αποτελεί κάτι περισσότερο από μια ακόμη διπλωματική δήλωση. Συνιστά ένδειξη ότι η πυρηνική διπλωματία εισέρχεται σε φάση αυξημένης ρευστότητας, όπου η αξιοπιστία των θεσμών και η εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών δοκιμάζονται καθημερινά.

Το Ιράν, ως μέλος του NPT, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι έλεγχοι και οι αποφάσεις του ΔΟΑΕ δεν πρέπει να καθοδηγούνται από πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά από τεχνικά δεδομένα. Η σημερινή του τοποθέτηση εντάσσεται σε μια μακρά αντιπαράθεση με τη Δύση για το πυρηνικό του πρόγραμμα, η οποία έχει περάσει από φάσεις διαπραγματεύσεων, κυρώσεων και αμοιβαίων καχυποψιών. Όταν ένα κράτος μέλος αμφισβητεί την ουδετερότητα του εποπτικού μηχανισμού, ανοίγει ο δρόμος για ευρύτερες αμφιβολίες σχετικά με το αν το πολυμερές πλαίσιο μη διάδοσης μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Η αναφορά σε αποχώρηση από τη Συνθήκη δεν είναι κενή απειλή. Το NPT δεν διαθέτει μηχανισμό εξαναγκασμού, ενώ η αποχώρηση ενός κράτους θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες είναι ήδη εύθραυστες. Αν η Τεχεράνη αισθανθεί ότι στοχοποιείται πολιτικά, ενδέχεται να επιταχύνει την απομάκρυνσή της από τις δεσμεύσεις της, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις περιφερειακές εντάσεις και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Από την πλευρά του, ο ΔΟΑΕ βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Πρέπει να διατηρήσει την τεχνική του αξιοπιστία, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί μέσα σε ένα άκρως πολιτικοποιημένο περιβάλλον. Οι αποφάσεις του επηρεάζονται από τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων, γεγονός που τροφοδοτεί την κριτική ότι ο οργανισμός δεν είναι πάντα ουδέτερος. Η διαχείριση αυτής της ισορροπίας θα καθορίσει αν το NPT θα παραμείνει ο ακρογωνιαίος λίθος της παγκόσμιας πυρηνικής τάξης ή αν θα αρχίσει να αποδομείται σταδιακά.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το Ιράν προειδοποιεί ότι οι πολιτικές πιέσεις μέσω του ΔΟΑΕ μπορούν να οδηγήσουν σε αποχωρήσεις από τη Συνθήκη NPT.
• Η αξιοπιστία του ΔΟΑΕ ως τεχνικού και ουδέτερου οργάνου αμφισβητείται όταν οι αποφάσεις του θεωρούνται πολιτικά κατευθυνόμενες.
• Μια ενδεχόμενη αποχώρηση θα αποσταθεροποιήσει την περιφερειακή ασφάλεια και θα ενισχύσει τις πιέσεις για νέους εξοπλισμούς.

Γιατί έχει σημασία: Η υπόθεση αυτή υπενθυμίζει ότι η μη διάδοση των πυρηνικών όπλων δεν στηρίζεται μόνο σε συνθήκες, αλλά στην εμπιστοσύνη ότι οι θεσμοί λειτουργούν δίκαια. Αν χαθεί αυτή η εμπιστοσύνη, τότε ακόμη και ισχυρές συμφωνίες μπορούν να καταρρεύσουν, με κόστος που θα φανεί στην ασφάλεια, την οικονομία και τη διεθνή σταθερότητα.