Το AfD δεν κυβερνά, αλλάζει όμως μια ολόκληρη ήπειρο – Τι φοβάται η Ευρώπη, γιατί πανηγυρίζουν ΗΠΑ και Ρωσία

Lead: Η επικράτηση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι απλώς μια ακόμη περιφερειακή εκλογική επιτυχία ενός ακροδεξιού κόμματος. Είναι ο καταλύτης που επιταχύνει μια γεωπολιτική και οικονομική αναδιάταξη σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με το Βερολίνο να βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν ιδεολογικό σεισμό και τις Βρυξέλλες να παρακολουθούν ανήμπορες την αποδόμηση του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος.

Το γεγονός ότι το AfD δεν εξασφάλισε την απόλυτη πλειοψηφία και πιθανότατα θα αποκλειστεί από τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού δεν μειώνει το μέγεθος του πλήγματος. Το κόμμα πέτυχε να γίνει η ισχυρότερη δύναμη σε ένα κρατίδιο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, καταγράφοντας ποσοστά που ξεπερνούν το 30% και αφήνοντας πίσω τα παραδοσιακά κόμματα της μεταπολεμικής τάξης. Η επιτυχία αυτή δεν είναι μεμονωμένη: έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά εκλογικών ρεκόρ που μετατρέπουν το AfD από περιθωριακή δύναμη σε βασικό πόλο έλξης για τους δυσαρεστημένους πολίτες, ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία, όπου το αίσθημα οικονομικής εγκατάλειψης και πολιτισμικής απειλής είναι βαθύ.

Η ουσία της αλλαγής έγκειται στο ότι το AfD δεν χρειάζεται να κυβερνήσει για να ασκήσει επιρροή. Αλλάζει τον άξονα της πολιτικής συζήτησης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο: το μεταναστευτικό, η ενεργειακή πολιτική και η στάση απέναντι στη Ρωσία δεν συζητούνται πλέον ως ζητήματα διαχείρισης, αλλά ως υπαρξιακά διλήμματα. Η επιτυχία του κόμματος αναγκάζει το συντηρητικό μπλοκ της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) να σκληρύνει τη ρητορική του για να μην χάσει εδάφη, ενώ την ίδια στιγμή το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) του καγκελάριου Όλαφ Σολτς βλέπει την εκλογική του βάση να συρρικνώνεται δραματικά. Αυτή η μετατόπιση προς τα δεξιά δεν είναι γερμανικό φαινόμενο, αλλά ευρωπαϊκό: από τη Γαλλία έως τις Κάτω Χώρες και τη Σκανδιναβία, οι δυνάμεις που αμφισβητούν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη θεσμική ισχύ.

Το πιο ανησυχητικό σημείο για τις Βρυξέλλες είναι η γεωπολιτική διάσταση. Η άνοδος του AfD συνοδεύεται από ανοιχτή ρητορική κατά των κυρώσεων στη Ρωσία και επιθυμία για επαναπροσέγγιση με το Κρεμλίνο. Αυτό το αφήγημα βρίσκει πρόσφορο έδαφος σε μια κοινωνία που πλήττεται από την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό. Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν με ενδιαφέρον την αποδυνάμωση του γαλλογερμανικού άξονα, καθώς μια πιο κατακερματισμένη Ευρώπη είναι πιο ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις και λιγότερο ικανή να χαράξει αυτόνομη στρατηγική στο εμπόριο και την άμυνα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το AfD έγινε η πρώτη δύναμη σε κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας, σπάζοντας το ταμπού της μεταπολεμικής περιθωριοποίησης και αποκτώντας δυναμική για τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025.
• Η επιτυχία του αναγκάζει τα παραδοσιακά κόμματα σε στροφή προς τα δεξιά, γεγονός που αλλάζει το περιεχόμενο των πολιτικών για το άσυλο, την πράσινη μετάβαση και τις σχέσεις με τη Ρωσία.
• Οι ΗΠΑ και η Ρωσία επωφελούνται από την αποσταθεροποίηση της ΕΕ: η Μόσχα βλέπει να αποδυναμώνεται η ενότητα στις κυρώσεις, ενώ η Ουάσινγκτον εκμεταλλεύεται την αδυναμία της Ευρώπης να διαμορφώσει κοινή εξωτερική πολιτική.

Γιατί έχει σημασία: Η άνοδος του AfD δεν είναι ένα γερμανικό εσωτερικό ζήτημα, αλλά ένα κάλεσμα αφύπνισης για ολόκληρη την ήπειρο. Αν οι παραδοσιακές ελίτ συνεχίσουν να αγνοούν τις βαθιές οικονομικές ανισότητες και το αίσθημα ανασφάλειας που τροφοδοτούν τον ριζοσπαστισμό, τότε η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα: ένα πολιτικό τοπίο όπου οι δυνάμεις που αμφισβητούν τον πυρήνα της δημοκρατίας και της ενότητας δεν θα είναι απλώς ηχηρές μειονότητες, αλλά ρυθμιστές των εξελίξεων. Το στοίχημα δεν είναι πλέον αν το AfD θα κυβερνήσει, αλλά αν η Ευρώπη θα προλάβει να αναδιατυπώσει το κοινωνικό της συμβόλαιο προτού καταρρεύσει από μέσα.