AnimaSyros – Βασίλης Καραμητσάνης: «Κάθε μορφή τέχνης είναι πολιτική,«Κάθε μορφή τέχνης είναι πολιτική»

Lead: Το διεθνές φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων AnimaSyros συμπληρώνει φέτος σχεδόν είκοσι χρόνια ζωής και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά γεγονότα της ελληνικής περιφέρειας. Με αφορμή τα φετινά δρώμενα, ο ιδρυτής του θεσμού, Βασίλης Καραμητσάνης, μιλάει στην «Εφημερίδα των Συντακτών» και θέτει επί τάπητος ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια της τέχνης του animation: μπορεί άραγε οποιαδήποτε μορφή τέχνης να μείνει έξω από την πολιτική; Η απάντησή του είναι κατηγορηματική — δεν μπορεί.

Η θέση του Καραμητσάνη δεν αποτελεί απλή θεωρητική διαπίστωση. Είναι το συμπέρασμα δύο δεκαετιών διοργάνωσης ενός φεστιβάλ που γεννήθηκε στη Σύρο και κατάφερε να καθιερωθεί ως διεθνής συνάντηση δημιουργών, χωρίς να χάσει τον τοπικό του χαρακτήρα. Το animation, εξηγεί, δεν είναι ένα ουδέτερο εργαλείο ψυχαγωγίας. Κάθε επιλογή — από το σχέδιο και το χρώμα μέχρι την αφήγηση και τη διανομή — εκφράζει αξίες, ιεραρχίες και οπτικές του κόσμου. Ακόμη και η άρνηση να πάρει κανείς θέση είναι, στην πράξη, μια πολιτική στάση.

Ο ιδρυτής του AnimaSyros υπογραμμίζει ότι το φεστιβάλ επέλεξε από νωρίς να λειτουργεί ως ανοιχτός χώρος συνάντησης, μακριά από λογικές αποκλεισμού. Η απόφαση να στηριχθεί στην ελληνική περιφέρεια, αντί για τα μεγάλα αστικά κέντρα, είχε εξαρχής πολιτικό πρόσημο: διεκδικούσε την πρόσβαση στον πολιτισμό για κοινότητες που συχνά μένουν στο περιθώριο της πολιτιστικής παραγωγής. Παράλληλα, η διεθνής διάσταση του θεσμού έφερε σε διάλογο διαφορετικές κουλτούρες και αφηγήσεις, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα αντί για τείχος.

Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη και οι πλατφόρμες ροής αναδιατάσσουν ριζικά την παραγωγή και τη διανομή της εικόνας, το ερώτημα του Καραμητσάνη αποκτά νέα βαρύτητα. Ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής του animation; Ποιες ιστορίες χρηματοδοτούνται και ποιες σιωπούν; Πώς διαμορφώνεται το κοινό και με ποιους όρους; Τα ερωτήματα αυτά δεν αφορούν μόνο τους δημιουργούς, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το AnimaSyros συμπληρώνει φέτος σχεδόν είκοσι χρόνια και παραμένει βασικός θεσμός για το ελληνικό animation.
• Ο ιδρυτής του, Βασίλης Καραμητσάνης, υποστηρίζει ότι κάθε μορφή τέχνης είναι εξ ορισμού πολιτική, ακόμη και όταν δηλώνει ουδέτερη.
• Η διοργάνωση στη Σύρο λειτουργεί ως παράδειγμα αποκέντρωσης του πολιτισμού με ταυτόχρονη διεθνή εμβέλεια.

Γιατί έχει σημασία: Η συζήτηση για την πολιτική διάσταση της τέχνης δεν είναι ακαδημαϊκή άσκηση. Σε περιόδους πολιτιστικής ομογενοποίησης και εμπορευματοποίησης της δημιουργίας, θεσμοί όπως το AnimaSyros υπενθυμίζουν ότι η τέχνη μπορεί να κρατά ζωντανό τον δημόσιο διάλογο. Η θέση του Καραμητσάνη μάς καλεί να αναγνωρίσουμε ότι οι επιλογές μας — ως δημιουργοί, θεσμοί ή θεατές — έχουν πάντα πολιτικό αποτύπωμα.