Ο κουμπαράς την εποχή του Πικετί | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η συζήτηση για την κατανομή των ευκαιριών στις σύγχρονες κοινωνίες έχει εδώ και δεκαπέντε χρόνια ένα σταθερό σημείο αναφοράς: τις ιδέες του Γάλλου οικονομολόγου Τομά Πικετί. Ακόμη και ο τίτλος του μνημειώδους έργου του «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα» υπονοεί ότι η συσσώρευση πλούτου δεν είναι ουδέτερη διαδικασία, αλλά μια δυναμική που τείνει να αναπαράγει ανισότητες. Στην εποχή του Πικετί, ο κουμπαράς — το πιο απλό σύμβολο αποταμίευσης — αποκτά νέο νόημα: δεν είναι πια μόνο εργαλείο οικονομικής σύνεσης, αλλά δείκτης κοινωνικής θέσης και κληρονομικής προνομίας.

Ο Πικετί έδειξε ότι όταν η απόδοση του κεφαλαίου ξεπερνά σταθερά τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας, ο πλούτος που κληρονομείται βαραίνει περισσότερο από τον πλούτο που δημιουργείται μέσω της εργασίας. Αυτό σημαίνει πως για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας ο κουμπαράς δεν γεμίζει με τον ίδιο τρόπο: άλλοι ξεκινούν με ένα ποσό που ήδη εργάζεται γι’ αυτούς, άλλοι ξεκινούν από το μηδέν και καλούνται να καλύψουν το χάσμα με μισθούς που συχνά μένουν στάσιμοι. Η αποταμίευση, επομένως, δεν είναι απλώς θέμα ατομικής πειθαρχίας, αλλά συνάρτηση της αφετηρίας κάθε νοικοκυριού. Στην πράξη, η πρόσβαση σε στέγη, εκπαίδευση και ασφάλιση υγείας διαμορφώνεται περισσότερο από την οικογενειακή περιουσία παρά από την ατομική προσπάθεια.

Η ελληνική εκδοχή αυτής της συζήτησης έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Η μακρά κρίση, η υψηλή φορολόγηση της εργασίας και η περιορισμένη κινητικότητα στην αγορά ακινήτων δυσκολεύουν τη δημιουργία νέου πλούτου από τα χαμηλότερα στρώματα. Την ίδια στιγμή, μεγάλα αποθέματα ακίνητης περιουσίας παραμένουν συγκεντρωμένα σε λίγες οικογένειες, λειτουργώντας ως ασπίδα απέναντι στις κρίσεις. Ο κουμπαράς, λοιπόν, δεν είναι ουδέτερος χώρος: είναι καθρέφτης της κατανομής ισχύος. Η πρόταση του Πικετί για παγκόσμιο φόρο στο κεφάλαιο και για διαφάνεια στα περιουσιακά στοιχεία δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά πολιτικό διακύβευμα για το αν η δημοκρατία θα κρατήσει τις ανισότητες υπό έλεγχο.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Πικετί υποστηρίζει ότι όταν η απόδοση του κεφαλαίου ξεπερνά την ανάπτυξη, η κληρονομιά βαραίνει περισσότερο από την εργασία.
• Η αποταμίευση δεν εξαρτάται μόνο από την ατομική προσπάθεια, αλλά και από την αφετηρία και την περιουσία κάθε νοικοκυριού.
• Στην Ελλάδα η συγκέντρωση ακίνητης περιουσίας και η φορολόγηση της εργασίας ενισχύουν τις ανισότητες στις ευκαιρίες.

Γιατί έχει σημασία: Η συζήτηση για τον κουμπαρά δεν αφορά μόνο την οικονομία του νοικοκυριού, αλλά το μέλλον της κοινωνικής κινητικότητας. Αν ο πλούτος αναπαράγεται ταχύτερα από ό,τι δημιουργείται, τότε η ιδέα της ίσης αφετηρίας κινδυνεύει να γίνει ρητορικό σχήμα. Ο Πικετί δεν προσφέρει εύκολες λύσεις, αλλά θέτει το σωστό ερώτημα: πόση ανισότητα μπορεί να αντέξει μια δημοκρατία πριν ο κουμπαράς γίνει προνόμιο λίγων και όχι ελπίδα πολλών.